Stowarzyszenie Biskupia Górka od 10 lat prowadzi Archiwum Społeczne Biskupiej Górki, w którym gromadzi informacje, dokumenty, zdjęcia, wspomnienia i przedmioty związane z jej historią. Obecnie trwają prace nad historią kamienicy Biskupia 19 w ramach projektu „Śladami Brunona Zwarry” dofinansowanego ze środków Miasta Gdańska.
Stowarzyszenie apeluje do osób, które mają stare zdjęcia tego domu albo interesujące wspomnienia, z nim lub z jego mieszkańcami związane, o kontakt: tel. 514 452 631, e-mail: stowarzyszenie.bg@gmail.com.
Z całością opracowania będzie można zapoznać się w październiku, a już dzisiaj zamieszczamy fragment jednego z wątków.
Muzykalna kamienica
Głównym materiałem, który zdecydował o wybraniu kamienicy Biskupia 19 do cyklu „Śladami Brunona Zwarry”, były wspomnienia Urszuli Kiedrowskiej z domu Marschinke Urodzona w Wolnym Mieście Gdańsku, wieloletniej przed i powojennej jej mieszkanki. Znalazło się w nich jedno niepozorne zdanie: „Pod koniec wojny większość mieszkańców mojej kamienicy powyjeżdżała, tylko sąsiadka obok trochę później. Sąsiad muzyk też został i wyjechał dopiero kilka lat po wojnie.”
Oto, co Danucie Kozioł udało się znaleźć w archiwach cyfrowych.
W księgach adresowych od roku 1920 w budynku zameldowany jest Gustaw Pieske – opisywany jako muzyk, flecista, muzyk teatru państwowego (Musiker, Flötist, Staatstheater-Musiker). To on był tym muzykiem, którego zapamiętała mała Ula.
W latach 1927 – 1933 w kamienicy mieszkał równocześnie drugi muzyk, pianista Harry Schweigger.
Ale to nie wszystko, bo wcześniej w kamienicy również mieszkało dwóch muzyków. W amerykańskim Internet Archive znajdują się niemieckie roczniki sceniczne (Das Deutsche Bühnenjahrbuch) z 1917 i 1918 roku, a w nich informacje o pracownikach teatru miejskiego w Gdańsku. Paul Brefin był muzykiem, a Carl Schmidt w zarządzie teatru muzycznego, jednak nie wiemy czy był też artystą.
Niestety nie figurują oni w dostępnych księgach meldunkowych. Może administracja teatru wynajmowała kwatery dla sprowadzanych do Gdańska na kontrakt artystów?
We wspomnieniach byłej mieszkanki kamienicy zachowała się pamięć o muzykującej rodzinie Babiczów: „Byli repatriantami. To była taka wesoła rodzina, kulturalna, muzykalna bardzo, ładnie śpiewali. Urządzali imprezy imieninowe. Mieli trójkę dzieci, jedna synowa prowadziła chór w Gdańsku (Józefa Siudaczyńska-Babicz Towarzystwo Śpiewacze im. Karola Szymanowskiego we Wrzeszczu – przyp. red.).
Ciekawe, czy wśród powojennych mieszkańców kamienicy Biskupia 19 byli muzykujący lokatorzy. Może ktoś ma taką wiedzę i da nam znać.
Gustaw Pieske
Opublikowanie powyższych rezultatów naszych poszukiwań przyniosło nowe informacje, szczególne podziękowania za wycinki prasowe należą się Jackowi Górskiemu ze Stowarzyszenia „Opowiadacze Historii Dolnego Miasta”.
Okazało się, że Gustaw Pieske był wybitnym flecistą.
Po raz pierwszy wymieniony jest jako mieszkaniec kamienicy Biskupia 19 w księdze adresowej z 1920 r., z zawodem – muzyk. Figuruje we wszystkich księgach do ostatniej dostępnej z 1942 r., zmienia się tylko określenie zawodu: Musiker, Theatermusiker, Staatstheater-Musiker i Operameister. A więc wiemy, że był flecistą i muzykiem orkiestrowym, związanym przed wojną z teatrem miejskim, a od 1933 r. z teatrem państwowym na Targu Węglowym.
Dalsza kwerenda wykazała, że pan Pieske, zanim wyjechał do Niemiec, rozwinął w powojennej Polsce bogatą karierę artystyczną. Czy rzeczywiście wyjechał pod koniec lat 50-tych? Może to planował, ale tylko wyprowadził się z ulicy Biskupiej? Nie wiemy jak było, ale pozostawił po sobie wiele śladów.
W zasobach Bałtyckiej Biblioteki Cyfrowej jest 8 wydań Dziennika Bałtyckiego z lat 1950 – 1952, gdzie w programach radiowych są zapowiedzi koncertów muzyki poważnej z udziałem Gustawa. Są też dwie relacje z koncertów, w których brał udział.
W 1955 r., zapewne z okazji 10-lecia Państwowej Opery i Filharmonii Bałtyckiej w Gdańsku, uchwałą Rady Państwa odznaczono jej artystów i pracowników, w tym Gustawa Pieske Złotym Krzyżem Zasługi, co zostało odnotowane w Monitorze Polskim, (isap.sejm.gov.pl).
W 1957 r. w okolicznościowej broszurze Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Sopocie jego nazwisko jest wśród wykładowców na godzinach zleconych (źródło – Akademia Muzyczna Gdańsk, Pomorska Biblioteka Cyfrowa).
Od 17.01 do 18.05.1955 roku odbywał się w Trójmieście II Festiwal Muzyki Polskiej, w którego programie figuruje pan Gustaw w składzie orkiestry symfonicznej (źródło – program festiwalu – Internet Archive).
W 1985 roku Filharmonia Bałtycka obchodziła 40-lecie wystawiając „Straszny dwór”. W obszernej broszurze, wydanej z tej okazji, podano skład orkiestry pierwszego wykonania tej opery w 1950 roku – z naszym muzykiem (źródło: encyklopediateatru.pl).
W Gdańskim Roczniku Kulturalnym nr 12 z 1989 roku znajduje się artykuł Andrzeja Zaliwskiego, „Z dziejów muzyki kameralnej na wybrzeżu”. Wspomina on również o Gustawie Pieske – str. 170 (źródło: WiMBP w Gdańsku, Bałtycka Biblioteka Cyfrowa).
Na koniec powróćmy jeszcze do lat przedwojennych. W Niemieckich Rocznikach Scenicznych (Das Deutsche Buhnenjahrbuch) na stronie 344 zamieszczono listę muzyków opery w Gdańsku (źródło: Internet Archive).
To na razie tyle w temacie muzykującej kamienicy, ale na stronie wydarzenia Stowarzyszenia Biskupia Górka na Facebooku Biskupia 19 do końca października br. będą zamieszczane wybrane fragmenty tego opracowania.
Osoby, które chciałyby włączyć się w te prace Stowarzyszenia Biskupia Górka mogą pisać na adres: stowarzyszenie.bg@gmail.com, tel 514 452 631 lub do naszej redakcji: redakcja@biskupiagorka.pl.
