Biskupia G\u00f3rka to miejsce wyj\u0105tkowe, bez w\u0105tpienia warte odwiedzin. W zesz\u0142ym roku mia\u0142em okazj\u0119 przekona\u0107 si\u0119 o tym przemierzaj\u0105c zakamarki tego osiedla wraz z lokalnymi dzia\u0142aczkami i dzia\u0142aczami, o czym wspomnia\u0142em na swoim blogu. Od zesz\u0142ego lata zacz\u0105\u0142em baczniej zwraca\u0107 uwag\u0119 na histori\u0119 tego miejsca, czego rezultatem jest par\u0119 popularnonaukowych tekst\u00f3w opublikowanych na osiedlowym portalu.<\/p>\n
W 2014 r. w ramach realizacji projektu Lokalnych Przewodnik\u00f3w i Przewodniczek, pilotowanym przez Instytut Kultury Miejskiej, wydano tak\u017ce niewielk\u0105 broszur\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 Biskupiej G\u00f3rce. Si\u0142\u0105 rzeczy to opracowanie stanowi\u0105ce raczej zbi\u00f3r wskaz\u00f3wek, podstawowych informacji o osiedlu, ni\u017c kompendium wiedzy czy porz\u0105dny bedeker. Niemniej jednak jest to bardzo po\u017cyteczna rzecz. Polecam Pa\u0144stwa uwadze.<\/p>\n
Dzieje Biskupiej G\u00f3rki nadal jednak skrywaj\u0105 w sobie pewne tajemnice. Jedna z nich dotyczy\u0142a rze\u017aby Neptuna, kt\u00f3ra zdobi p\u00f3\u0142nocno-zachodni naro\u017cnik monumentalnego gmachu dawnego schroniska m\u0142odzie\u017cowego im. Paula Benecke (Paul-Benecke-Jugendherberge), zbudowanego w latach 1938-1940 na szczycie wzg\u00f3rza. To bez w\u0105tpienia najbardziej charakterystyczny obiekt dla Biskupiej G\u00f3rki, kt\u00f3rego wysoka na 25 metr\u00f3w wie\u017ca jest doskonale widoczna niemal z ka\u017cdego punktu \u015ar\u00f3dmie\u015bcia. Na marginesie \u2013 rze\u017aba ta, moim skromnym zdaniem, jest najciekawszym wizerunkiem \u201cKr\u00f3la M\u00f3rz\u201d, jakich zreszt\u0105 w Gda\u0144sku nie brakuje.<\/p>\n
Do tej pory nie by\u0142o wiadomo, kiedy rze\u017aba pojawi\u0142a si\u0119 na budynku schroniska, kto by\u0142 jej autorem, z czego i gdzie zosta\u0142a wykonana. Szcz\u0119\u015bliwie podczas kwerendy prasowej uda\u0142o mi si\u0119 dotrze\u0107 do informacji, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 przynajmniej na te pytania da\u0107 odpowiedzi. Rado\u015b\u0107 moja by\u0142a wielka, st\u0105d prosz\u0119 wybaczy\u0107 mi ten nieco tabloidowy w stylu tytu\u0142 artyku\u0142u J.<\/p>\n
O samym schronisku napisa\u0142a m. in. Anna Perz (zobacz tu), wi\u0119c nie b\u0119d\u0119 omawia\u0142 szczeg\u00f3\u0142owo historii, ani tym bardziej architektury tego budynku. Przypomnie\u0107 wypada tylko podstawowe fakty.<\/p>\n
Kamie\u0144 w\u0119gielny (zreszt\u0105 pono\u0107 skradziony z posesji polskiego Ko\u015bcio\u0142a Chrystusa Kr\u00f3la\u2026) pod budow\u0119 schroniska po\u0142o\u017cono nieprzypadkowo 26 lipca 1938 r., tj. w urodziny gda\u0144skiego gauleitera Alberta Forstera. Pierwotnie prace nad budow\u0105 Paul-Benecke-Jugendherberge mia\u0142y zako\u0144czy\u0107 si\u0119 do czerwca 1939 r. Terminu tego nie uda\u0142o si\u0119 dotrzyma\u0107 \u2013 ostatecznie schronisko zosta\u0142o uroczy\u015bcie otwarte ju\u017c podczas II wojny \u015bwiatowej, tj. na pewno w pierwszej po\u0142owie 1940 r. (co ciekawe, badaczom \u2013 w tym ni\u017cej podpisanemu \u2013 nie uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107 jeszcze konkretnego dnia, kiedy to nast\u0105pi\u0142o\u2026). Przy okazji nale\u017cy te\u017c zaznaczy\u0107, \u017ce niekiedy podaje si\u0119 dat\u0119 21 marca 1939 r. jako czas zako\u0144czenia inwestycji. To oczywi\u015bcie b\u0142\u0105d \u2013 w\u00f3wczas zawieszono jedynie wiech\u0119 nad budowanym schroniskiem. Co ciekawe np. w po\u0142owie 1944 r. ukrywano fakt op\u00f3\u017anie\u0144 w budowie schroniska, pisz\u0105c, \u017ce \u201ezosta\u0142o ono wzniesione kr\u00f3tko przed wybuchem wojny\u201d\u2026<\/p>\n
Dok\u0142adnie w drug\u0105 rocznic\u0119 po\u0142o\u017cenia kamienia w\u0119gielnego (\u2026to zami\u0142owanie w systemach totalitarnych do celebrowania urodzin przyw\u00f3dc\u00f3w\u2026) zabrzmia\u0142y po raz pierwszy dzwony zamontowane w wie\u017cy. W tym czasie trwa\u0142y jeszcze ostatnie prace przy opisywanym kompleksie. Do nich nale\u017ca\u0142o zamontowanie wskaz\u00f3wek na tarczy zegarowej zdobi\u0105cej wie\u017c\u0119 schroniska, wyko\u0144czenie g\u0142\u00f3wnego portalu granitowymi p\u0142ytami, a tak\u017ce\u2026 monta\u017c tytu\u0142owej rze\u017aby Neptuna. Zosta\u0142a ona zamontowana wed\u0142ug wszelkiego prawdopodobie\u0144stwa jako ostatni element ca\u0142ego gmachu w sierpniu 1940 r.<\/p>\n
Autorem rze\u017aby by\u0142 artysta, rze\u017abiarz i malarz Wilhelm Hausmann (1906-1980). Specjalizowa\u0142 si\u0119 nie tylko w przedstawieniach postaci, ale tak\u017ce w projektowaniu wyposa\u017cenia sakralnego i mozaikach. Jego prace mo\u017cna do dzi\u015b odnale\u017a\u0107 w kilku mniejszych miejscowo\u015bciach na po\u0142udnie od Dortmundu (Iserlohn, Menden, Hagen). Oficjalnie gda\u0144ska rze\u017aba nosi\u0142a nazw\u0119 \u201eMeeresgott\u201d (\u201eKr\u00f3l M\u00f3rz\u201d). Wszystko na to wskazuje, \u017ce zaprojektowa\u0142 j\u0105 jeszcze w trakcie finalizowania pi\u0119cioletnich studi\u00f3w na Pa\u0144stwowej Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Berlinie (Akademie der Bildenden K\u00fcnste Berlin). Rze\u017aba zosta\u0142a wykonana z kamionki pochodz\u0105cej ze s\u0142ynnych Zak\u0142ad\u00f3w Majoliki w Kadynach (do niedawna s\u0105dzono, \u017ce jest to pos\u0105g granitowy).<\/p>\n
Czy wiesz, \u017ce\u2026
\n\u2026 monumentalna, g\u00f3ruj\u0105ca nad miastem budowla by\u0142a wymieniana na pierwszym miejscu w\u015br\u00f3d symboli nazistowskiej, nowej architektury w\u0142\u0105czonego bezprawnie do Rzeszy Gda\u0144ska? W latach II wojny \u015bwiatowej gospodarzem miejsca by\u0142o Hitlerjugend, cho\u0107 odbywa\u0142y si\u0119 tam okazjonalnie uroczysto\u015bci organizowane tak\u017ce np. przez Wehrmacht. 6 maja 1941 r. schronisko zwiedzi\u0142 podczas swojej drugiej (i ostatniej zarazem) wizyty w Gda\u0144sku Adolf Hitler.<\/p>\n
Je\u015bli dysponuj\u0105 Pa\u0144stwo informacjami lub materia\u0142em ikonograficznym, na podstawie kt\u00f3rego mo\u017cna by\u0142oby uzupe\u0142ni\u0107 dzieje dawnego schroniska m\u0142odzie\u017cowe z Biskupiej G\u00f3rki \u2013 prosz\u0119 o kontakt.<\/p>\n
Propozycja cytowania: J. Daniluk, Zagadka \u201cNeptuna\u201d z Biskupiej G\u00f3rki rozwi\u0105zana! \u2013 www.jandaniluk.pl<\/p>\n