{"id":11785,"date":"2020-11-04T19:24:15","date_gmt":"2020-11-04T18:24:15","guid":{"rendered":"https:\/\/biskupiagorka.pl\/?p=11785"},"modified":"2020-12-22T15:53:44","modified_gmt":"2020-12-22T14:53:44","slug":"nataniela-wolfa-dziwne-przypadki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/biskupiagorka.pl\/archiwum\/nataniela-wolfa-dziwne-przypadki\/","title":{"rendered":"Nataniela Wolfa dziwne przypadki"},"content":{"rendered":"

Oko\u0142o roku temu ze sk\u0142adnicy konserwatorskiej w Oliwie zosta\u0142o skradzione  ufundowane przez Towarzystwo Przyrodnicze w 1876 r. epitafium po\u015bwi\u0119cone Natanielowi Wolfowi, osiemnastowiecznemu wybitnemu gda\u0144szczaninowi. Policja wci\u0105\u017c prowadzi dochodzenie w tej sprawie, a Stowarzyszenie Biskupia G\u00f3rka apeluje o pomoc w poszukiwaniu tego cennego zabytku. <\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>
Nataniel Wolf i jego “Dostrzegalnia Gwiazd”<\/figcaption><\/figure>\n

Nataniel Mateusz Abraham Wolf<\/strong>
\nUrodzi\u0142 si\u0119 w Chojnicach 28 stycznia 1724 r., zmar\u0142 w Gda\u0144sku 15 grudnia 1784 r. W Niemczech Studiowa\u0142 medycyn\u0119, matematyk\u0119, filozofi\u0119, j\u0119zyki staro\u017cytne, j. angielski, francuski oraz w\u0142oski. Po uko\u0144czeniu studi\u00f3w zrobi\u0142 b\u0142yskotliw\u0105 karier\u0119 jako lekarz. By\u0142 nadwornym medykiem Lubomirskich i Czartoryskich, udziela\u0142 te\u017c porad lekarskich kr\u00f3lowi Stanis\u0142awowi Augustowi Poniatowskiemu. W 1765 roku zosta\u0142 lekarzem Akademii Szlacheckiej Korpusu Kadet\u00f3w (Szko\u0142a Rycerska), co wi\u0105za\u0142o si\u0119 tak\u017ce z funkcj\u0105 naczelnego lekarza armii koronnej. W uznaniu zas\u0142ug otrzyma\u0142 w 1768 r. tytu\u0142 szlachecki.
\nJego wielk\u0105 pasj\u0105 by\u0142y nauki przyrodnicze i astronomia. W Tczewie, gdzie osiad\u0142 w 1769 r., zbudowa\u0142 obserwatorium astronomiczne wyposa\u017cone w najnowocze\u015bniejszy w\u00f3wczas sprz\u0119t.
\nGdy w 1772 roku Tczew w\u0142\u0105czono do Prus, Wolf nie chc\u0105c by\u0107 poddanym kr\u00f3la Fryderyka II przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do pozostaj\u0105cego w granicach Rzeczpospolitej Gda\u0144ska. Tu zosta\u0142 cz\u0142onkiem Towarzystwa Przyrodniczego, a w 1777 roku elitarny londy\u0144ski Royal Society przyj\u0105\u0142 go do swojego grona.
\nW mie\u015bcie, cho\u0107 uznawano go za ekscentryka, to ceniono bardzo jako dobrego, nowoczesnego lekarza, Gdy w zachodniej Europie zacz\u0119to przeprowadza\u0107 pierwsze szczepienia przeciwko ospie Wolf sta\u0142 si\u0119 ich gor\u0105cym or\u0119downikiem. By\u0142a to w\u00f3wczas jedna z najgro\u017aniejszych chor\u00f3b powoduj\u0105ca ogromn\u0105 \u015bmiertelno\u015b\u0107. Patrycjusz gda\u0144ski, Christian Henryk Trosiener, zgodzi\u0142 si\u0119, by Wolf zaszczepi\u0142 jego dzieci. Opis tego eksperymentu mo\u017cna odnale\u017a\u0107 w \u201eGda\u0144skich wspomnieniach m\u0142odo\u015bci\u201d Joanny Schopenhauer. Szczepienie si\u0119 uda\u0142o i trzy c\u00f3rki Trosiener\u00f3w sta\u0142y si\u0119 przyk\u0142adem dla innych. Ta nowatorska metoda leczenia przynios\u0142a Wolfowi rozg\u0142os i uznanie. Epidemii ospy naukowiec po\u015bwi\u0119ci\u0142 publikacj\u0119 \u201eUnterricht f\u00fcr\u2019s Volk gegen die Pest\u201c.
\nNataniel Wolf zajmowa\u0142 si\u0119 nie tylko leczeniem, ale i systematyk\u0105 ro\u015blin. Opisa\u0142 stworzon\u0105 przez siebie klasyfikacj\u0119 w publikacji \u201eGenera plantarum vocabulis characteristicis definita\u201c wydanej w 1776 i 1781 r. W swojej pracowni posiada\u0142 ogromn\u0105 kolekcj\u0119 rzadkich okaz\u00f3w muszli i minera\u0142\u00f3w. Zapisa\u0142 j\u0105 w testamencie Towarzystwu Przyrodniczemu.
\nWolf znajdowa\u0142 te\u017c czas na astronomi\u0119 i w 1781 r. doprowadzi\u0142 do powstania obserwatorium astronomicznego na Biskupiej G\u00f3rce. Nazwa\u0142 je “Dostrzegalni\u0105 gwiazd”. Towarzystwo Przyrodnicze zakupi\u0142o pod nie miejsce, a uczony sfinansowa\u0142 jego budow\u0119 i nowoczesne wyposa\u017cenie, kt\u00f3re sprowadzi\u0142 z Anglii. Pierwsze badania dotyczy\u0142y za\u0107mienia s\u0142o\u0144ca w 1781 r.
\nNataniel Wolf zmar\u0142 bezpotomnie 15 grudnia 1784 r., przez wiele lat chorowa\u0142 na gru\u017alic\u0119. Miastu zapisa\u0142 obserwatorium wraz z wyposa\u017ceniem oraz kwot\u0119 4 tysi\u0119cy dukat\u00f3w na jego funkcjonowanie.
\nW testamencie pozostawi\u0142 te\u017c instrukcj\u0119 swojego poch\u00f3wku. Chcia\u0142, by jego cia\u0142o umieszczono w specjalnej d\u0119bowej kapsule wype\u0142nionej wynalezionym przez niego roztworem o sk\u0142adzie podobnym do formaliny. Pochowa\u0107 kaza\u0142 si\u0119 ko\u0142o obserwatorium, gr\u00f3b miano otworzy\u0107 po 100 latach. Podczas obl\u0119\u017cenia Gda\u0144ska w 1813 roku przez wojska rosyjskie, genera\u0142 Rapp – gubernator napoleo\u0144skiego Wolnego Miasta Gda\u0144ska – nakaza\u0142 rozebranie obserwatorium. Gr\u00f3b Wolfa i uszkodzony nieco pomnik na nim, ocala\u0142y z obl\u0119\u017cenia, jednak gdy zdecydowano si\u0119 w 1869 roku go otworzy\u0107, w kapsule-trumnie znaleziono sam szkielet.
\nSzcz\u0105tki pochowano ponownie w tym samym miejscu w niewielkiej cynowej skrzynce, dodaj\u0105c odpowiedni dokument. Wcze\u015bniej wykonano gipsowy odlew czaszki lekarza i przekazano go Towarzystwu Przyrodniczemu. W 1884 r., w setn\u0105 rocznice \u015bmierci uczonego, nagrobek odnowiono. Widzia\u0142 go jeszcze w 1946 r. prof. Jan Kilarski, ale p\u00f3\u017aniej wszelki \u015blad po nim zagin\u0105\u0142. Dopiero w pa\u017adzierniku 2019 r. Fundacja \u201eLatebra\u201d i Stowarzyszenie Biskupia G\u00f3rka odnalaz\u0142y to miejsce, a na nim fragmenty ogrodzenia i pomnika wraz z dobrze zachowan\u0105 tablic\u0105 epitafijn\u0105.<\/p>\n\n


\nDrugie epitafium Wolfa<\/strong>
\nO tym odkryciu pisa\u0142a szeroko prasa, co spowodowa\u0142o wzrost zainteresowania postaci\u0105 Nataniela Wolfa i jego dokonaniami. Dr Janusz Dargacz z Muzeum Gda\u0144ska przypomnia\u0142 sobie w\u00f3wczas, \u017ce b\u0119d\u0105c w 2016 r. w sk\u0142adnicy konserwatorskiej w Oliwie widzia\u0142 du\u017c\u0105 metalow\u0105 tablic\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 Natanielowi Wolfowi. Zastanawia\u0142 si\u0119 wtedy nawet czy nie pokaza\u0107 jej na przygotowywanej przez Muzeum Gda\u0144ska wystawie. Tablica niestety zosta\u0142a w magazynie, ale przy tej okazji zrobiono jej zdj\u0119cia. Gdy dotar\u0142y do Stowarzyszenia Biskupia G\u00f3rka, to nie by\u0142o w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce odkrycie jest sensacyjne. Mimo s\u0142abej jako\u015bci fotografii uda\u0142o si\u0119 odczyta\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107 tekstu, kt\u00f3ry jednoznacznie wskazywa\u0142, \u017ce jest to  ufundowane w 1876 r. przez Towarzystwo Przyrodnicze epitafium po\u015bwi\u0119cone Natanielowi Wolfowi. Pierwotnie umieszczono je na obserwatorium astronomicznym zbudowanym przez Wolfa na Biskupiej G\u00f3rce, ale po jego rozbi\u00f3rce w 1813 r., tablica zosta\u0142a przeniesiona do siedziby Towarzystwa (obecnie Muzeum Archeologiczne, ul. Mariacka). Wzmiank\u0119 o tym, \u017ce wisia\u0142a “na \u015bcianie, po lewej, w ma\u0142ej salce posiedze\u0144” mo\u017cna znale\u017a\u0107 w wydanej w 1925 roku w ksi\u0105\u017cce “Danzigs merkw\u00fcrdige Inschriften”. Opr\u00f3cz daty jej powstania znalaz\u0142 si\u0119 tam te\u017c cytat z tekstu epitafium dotycz\u0105cy usytuowania grobu astronoma w stosunku do obserwatorium  -\u201e20 krok\u00f3w na wsch\u00f3d\u201d.<\/p>\n\n

 <\/p>\n

Znikni\u0119cie po raz drugi<\/strong>
\nGdy patrzy si\u0119 na fotografie ruin domu Towarzystwa Przyrodniczego z 1945 r, trudno uwierzy\u0107, \u017ce tablica mog\u0142a znajdowa\u0107 si\u0119 tam podczas bombardowania, poniewa\u017c na zdj\u0119ciach zrobionych w magazynie Wozowni wida\u0107, \u017ce by\u0142a w bardzo dobrym stanie. By\u0107 mo\u017ce razem z innymi zabytkami zosta\u0142a pod koniec wojny przez Niemc\u00f3w wywieziona i dzi\u0119ki temu bezpiecznie przetrwa\u0142a wojn\u0119? Nie uda\u0142o si\u0119 tego ustali\u0107, ani \u017cadnych innych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w dotycz\u0105cych powojennych los\u00f3w tej tablicy a\u017c do jesieni 2019 r., gdy to odnotowano jej kradzie\u017c. Razem z ni\u0105 z magazynu znikn\u0119\u0142y jeszcze inne metalowe przedmioty. W\u0142amanie do sk\u0142adnicy konserwatorskiej w Oliwie zosta\u0142o zg\u0142oszone na policj\u0119, niestety do tej pory epitafium nie odzyskano, ale wci\u0105\u017c prowadzone jest w tej sprawie dochodzenie.<\/p>\n

 <\/p>\n\n

\"\"<\/a>
https:\/\/www.gedanopedia.pl\/gdansk\/?title=DOM_TOWARZYSTWA_PRZYRODNICZEGO<\/figcaption><\/figure>\n

Znakomitemu i szlachetnemu cz\u0142owiekowi…<\/strong>
\nTablica nie zosta\u0142a szczeg\u00f3\u0142owo opisana w karcie ewidencyjnej magazynu, a w dokumentacji Wojew\u00f3dzkiego Urz\u0119du Ochrony Zabytk\u00f3w w Gda\u0144sku pozosta\u0142o tylko jedno niewyra\u017ane zdj\u0119cie, na kt\u00f3rym jednak wida\u0107 dobrze jej wielko\u015b\u0107. Muzeum Gda\u0144ska jest w posiadaniu sze\u015bciu zdj\u0119\u0107, ale wszystkie s\u0105 na tyle z\u0142ej jako\u015bci, \u017ce trudno odczyta\u0107 ca\u0142y tekst. Dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci obu instytucji mo\u017cemy te fotografie pokaza\u0107. W oparciu o nie, wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cy ze Stowarzyszeniem Biskupia G\u00f3rka przy archiwum spo\u0142ecznym Janusz Szczypior, odcyfrowa\u0142 i przet\u0142umaczy\u0142 wi\u0119kszo\u015b\u0107 tekstu.<\/p>\n

ILLUSTRI ac GENEROSO VIRO
\nDN. NATHANAELI MATTHAEO a WOLF\\
\nMEDICINAE DOCTORI EXPERIENTISSIMO
\nNato Conitzii A.MDCCXXIV.M.IANUARI.D.XXVI
\nDenato Gedani A.MDCCLXXXIV.M.DECEMB.D.XV
\nSODALES NATURAE SCRUTANDAE GEDANENSES
\nob scientiarum ambitum multis noviter inventis insigniter auctum,
\nob cives plures consilio ac ope salutari, servatos,
\nOB SPECULAM HANC
\ne fundamentis erectam, omni supelledili ad observationes astronomicas
\nutili, largissime instructam eamque amplissima librorum, instrumen=
\ntorum que variorum copia, additoque insuper magno pecuniae
\nreddito annuo, ad aedificium sartum tectum conservandum, coeli ob=
\nservatorem atendum, inque quos sumptus necessarios impendendo,
\nEIDEM SOCIETATI
\nmunificentissime atendam fruendam in perpetuam donatam
\nHOCCE MONUMENTUM
\nLUBENTES MERITOQUE POSITERUNT
\nA. MDCCLXXXVI.
\n…ipsius requiescunt XX passus versus Orientem …ium<\/p>\n

ZNAKOMITEMU I SZLACHETNEMU (CZ\u0141OWIEKOWI)
\nNatanielowi Mateuszowi Wolfowi,
\ndo\u015bwiadczonemu lekarzowi,
\nurodzonemu w Chojnicach 26 stycznia 1724 roku,
\nzmar\u0142emu w Gda\u0144sku 15 grudnia 1784 roku,
\nCZ\u0141ONKOWIE GDA\u0143SKIEGO TOWARZYSTWA PRZYRODNICZEGO
\nze wzgl\u0119du na odkrycia nauk, o zakresie rozszerzonym przez wielu,
\ndzi\u0119ki radom wi\u0119kszo\u015bci obywateli, oraz pomocy dobroczy\u0144cy
\nMAMY TELESKOP PO\u0141UDNIKOWY
\nz solidnymi podstawami i przyrz\u0105dami oraz szerok\u0105 gam\u0105 ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3re \u0142\u0105cznie czyni\u0105 go przydatnym do wszystkich obserwacji astronomicznych, …
\n…,
\n… ponadto dodatkowo wielk\u0105 sum\u0119 pieni\u0119dzy, z kt\u00f3rych odsetki zapewni\u0105 utrzymanie budynku …
\n…
\n… oraz utrzymanie obserwatora nieba oraz wszystkich koszt\u00f3w tego, co konieczne …
\nTEMU TOWARZYSTWU
\nprzekazane z mocy prawa w wieczyste u\u017cytkowanie …
\nTEGO PAMI\u0104TK\u0118
\nzas\u0142u\u017conemu z przyjemno\u015bci\u0105 ustanawia
\nw 1786 r.
\n… Kt\u00f3rego doczesne szcz\u0105tki spoczywaj\u0105 20 krok\u00f3w st\u0105d na wsch\u00f3d …<\/p>\n

\"\"<\/a>
zdj\u0119cie z WUOZ<\/figcaption><\/figure>\n

Ktokolwiek widzia\u0142, ktokolwiek wie<\/strong>
\nStowarzyszenie Biskupia G\u00f3rka, kt\u00f3re w ramach Archiwum Spo\u0142ecznego Biskupiej G\u00f3rki gromadzi wszelkie informacje o Natanielu Wolfie apeluje w internecie o pomoc w poszukiwaniach zaginionego zabytku, licz\u0105c, \u017ce nag\u0142o\u015bnienie tej sprawy mo\u017ce doprowadzi\u0107 do szcz\u0119\u015bliwego fina\u0142u.<\/p>\n

Wojciechowi Ostrowskiemu z tego Stowarzyszenia, autorowi filmu o Wolfie “Powr\u00f3t Nataniela W.” trudno pogodzi\u0107 si\u0119 z tak\u0105 strat\u0105: – Nataniel Wolf zas\u0142uguje w Gda\u0144sku na wi\u0119ksze ni\u017c do tej pory uznanie. Zaginione epitafium jest dowodem na to, \u017ce wsp\u00f3\u0142cze\u015bni Wolfowi bardzo cenili jego dokonania. To smutne, \u017ce w naszych czasach ta tablica dla niekt\u00f3rych ludzi mo\u017ce mie\u0107 jedynie warto\u015b\u0107 materia\u0142u z jakiego j\u0105 zrobiono.<\/p>\n

Stowarzyszenie Biskupia G\u00f3rka – e-mail: stowarzyszenie.bg@gmail.com, tel. 514 452 631.<\/p>\n

Krystyna Ejsmont<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Oko\u0142o roku temu ze sk\u0142adnicy konserwatorskiej w Oliwie zosta\u0142o skradzione  ufundowane przez Towarzystwo Przyrodnicze w 1876 r. epitafium po\u015bwi\u0119cone Natanielowi Wolfowi, osiemnastowiecznemu wybitnemu gda\u0144szczaninowi. Policja wci\u0105\u017c prowadzi dochodzenie w tej…<\/p>\n

Czytaj dalej<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"post-11785","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-historia"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/biskupiagorka.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11785","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/biskupiagorka.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/biskupiagorka.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biskupiagorka.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biskupiagorka.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11785"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/biskupiagorka.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11785\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11786,"href":"https:\/\/biskupiagorka.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11785\/revisions\/11786"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/biskupiagorka.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11785"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/biskupiagorka.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11785"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/biskupiagorka.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11785"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}